Yapı Bornova ilçesinin Ergene Mahallesi, 538 sokakta yer almaktadır. Cami Bornova Büyük Çarşı içinde bulunmaktadır. Büyük Camii, Bornova Ulu Cami, Çarşı Camisi ya da Cami-i Kebir adlarıyla da bilinen yapı bir avlu içinde yer alır. Yapıya kuzey cephedeki son cemaat yerinden girilmektedir. Dikdörtgen bir plan üzerinde mihrap önü kubbesinden yola çıkarak dikine beş sahınlı harime sahip bir yapı olduğu söylenebilir. Mihrap dışa taşkın olup, üzeri kubbe ile örtülüdür. Harim kısmı düz ahşap örtülü olup 12 adet sütunla taşınmaktadır. Sütun başlıkları Roma Dönemi başlıklarıdır. Mihrabın önünde yer alan sütunlardan birinde antik lisanda ’’Meles’’ ifadesi bulunmaktadır. Bu da Bornova’dan Geçen Meles Çayı’nı ifade eder. Son yapılan onarım sırasında bu yazının üzeri lambri ile kapatıldığı için görülmemektedir.
Kuzey cephede beş birimli bir son cemaat yeri vardır. Batı duvarına bitişik bir minaresi bulunmaktadır. Minarenin girişi son cemaat yerinden sağlanmaktadır. Malzeme olarak yapıdan daha özgün olduğu düşünülmektedir. Kaba yonu taşından beş kenarlı bir kaide üzerinde silindirik bir gövdeye sahiptir. Pabuç kısmının alt ve üst kısmında tuğla kullanılarak zencirek dediğimiz bir motif kullanılmış. Gövde kısmı tuğla ve derzler geometrik motif desenleri ile bezenmiştir. Minarede genel olarak taş ve tuğla kullanımını görüyoruz. Ancak sonradan yapılan müdahalelerde çimento kullanımı da görülmektedir. Şerefe kısmı iki sıra mukarnas çevrilidir. Külah kısmı ise konik formdadır. Yapının son cemaat yerindeki revak sütunları Roma dönemi olduğu belirtilmektedir.
Yapının banisi ve inşa tarihi bilinmiyor ancak taç kapısı üzerinde yer alan kitabeye göre yapının 1153/1740-41 yılında Seyyid Ali Ağa tarafından tamir ettirildiğine dair bir onarım kitabesi yer almaktadır.
Çiçek Güneş/ Sanat Tarihçi
Kuyulu Ersoy İ., ‘’Dinsel Yapılar Mimarisi l: Cami ve Mescidler’’ izmir Kent Ansiklopedisi-Mimarlık(Cilt l), İzmir 2013, İBB Yayınları, s.98,99 : Gülden Yılmaz Z., ‘’Anıtsal Yapılar ve Ticaret Dokusu ile Bornova Geleneksel Çarşı Bölgesinin Değerlendirilmesi ve Koruma Önerileri’’, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İzmir, 2024, s.45-46
Mert H., Geçmişten Günümüze Sosyal, Ekonomik, ve Kültürel Yönleriyle Bornova, Bornova Belediyesi Kültür Yayınları, İzmir 2009, s.92
Günay V., ‘’Bornova Merkez Hüseyin İsa Bey Camii ve Kitabeleri’’, Tarih İncelemeleri Dergisi, Cilt XXIII Sayı 2, Aralık, 2008, s.1950
