Giriş
Edward Whittall Köşkü’nün bilinen en eski tarihi, 1816–1819 yılları arasında Napolyon’un generallerinden Rovigo Dükü’nün Bornova’da bu yapıda konaklamasına dayanır.
Edward Whittall Dönemi (1875–1917)
1851 doğumlu Edward Whittall, Bornova’nın en tanınmış Levantenlerinden biridir. Çocukluğunu Charlton Whittall Köşkü bahçelerinde geçirdikten sonra 1875’te bu köşke yerleşmiş, yapıyı kısa sürede Avrupa ve Asya’dan topladığı nadir bitkilerle bir botanik cennetine dönüştürmüştür.
Bilim dünyasına katkıları:
- Tulipa whittallii — kır lalesi
- Galanthus whittallii — kardelen
Bu bitki türleri Edward Whittall’ın adıyla bilimsel literatüre girmiştir.
Edward Whittall 1917’de hayatını kaybetse de botanik bahçesi, torunu Brian Giraud tarafından uzun yıllar korunarak geliştirilmiştir.
Mimari ve Bahçe Düzeni
- Yapı: Taş zemin kat + tuğla üst kat
- Cephe: Simetrik pencere dizileri, ön portik, klasik alınlık
- Plan: İngiliz kır evi stilinde simetrik düzen, yüksek tavanlı salonlar
- Bahçe:
- egzotik bitkiler,
- çiçek adaları,
- göletler,
- uzun yürüyüş yolları,
- anıtsal ağaç koleksiyonları
Bu bahçe, İzmir’in ilk özel botanik bahçesi olarak kabul edilmektedir.
Tarihî Konuklar ve Olaylar
Köşk, çok zengin bir misafir tarihine sahiptir. Ağırladığı ünlü isimler:
- Lord Byron
- Gustave Flaubert
- Alphonse de Lamartine
- Pierre Loti
- Gazi Mustafa Kemal Atatürk
- Latife Hanım
- İsmet İnönü
- Falih Rıfkı Atay
- Yakup Kadri Karaosmanoğlu
1922 – Askerî Karargâh
14 Eylül 1922 tarihli kararla köşk, kısa süreliğine:
- Batı Cephesi Komutanlığı,
- Erkan-ı Harbiye Riyaseti (Genelkurmay Başkanlığı)
olarak kullanılmıştır.
Günümüzdeki Kullanım
Edward Whittall’ın 1917’deki ölümünden sonra köşk aile mülkiyetinde kalmaya devam etmiş; bugün özel mülk statüsündedir.
Köşk günümüzde:
- kültür–sanat etkinlikleri,
- düğün & davet organizasyonları,
- sınırlı bahçe gezileri
*Fotoğraflar “www.edwardwhittallgarden.com” sitesinden alınmıştır.
