Türkiye'nin İlk Atatürk Anıtı
Bornova mı, Sarayburnu mu?
Yüz yıldan bu yana süren tartışmaya son noktayı koyuyoruz. Dönemin belgeleri, gazeteler ve görgü tanıklarının ifadeleriyle Türkiye'nin ilk Atatürk Anıtı'nın gerçek hikayesi.
Türkiye'nin ilk Atatürk Anıtı'nın nerede dikildiği konusu yüz yıldır tartışılıyor. Yaygın inanış İstanbul Sarayburnu'ndaki anıtın ilk olduğu yönünde. Ancak belgeler ve dönemin gazeteleri başka bir hikaye anlatıyor. Avusturyalı heykeltıraş Heinrich Krippell tarafından yapılan iki anıt var elimizde: Biri Bornova'da, diğeri Sarayburnu'nda.
Her iki anıtın kaidesindeki yazıtlar farklı tarihler gösteriyor. Peki gerçek nedir? Dönemin belgeleri, gazeteler ve görgü tanıklarının ifadeleriyle bu sorunun yanıtını arıyoruz.
İki Anıt, İki Tarih
Ege Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Fakültesi bahçesindeki anıtın kaidesinde "Haziran 1926" yazısı yer almaktadır.
İstanbul Sarayburnu'ndaki anıtın kaidesinde ise "3 Teşrinievvel 1926" (3 Ekim 1926) tarihi bulunmaktadır.
İki anıt arasında tam 3 ay fark var. Ancak bu yeterli kanıt mı? Belki de yazıtlardaki tarihler yanıltıcıdır? O halde dönemin belgelerine bakalım.
Dönemin Belgeleri
İzmir Bölge Ziraat Mektebi
Anıt, o dönem İzmir Mıntıka Ziraat Mektebi olarak bilinen okulun bahçesinde dikilmişti. Bugün bu bina Ege Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Fakültesi olarak hizmet veriyor.
Okulun müdürü Abidin Ege, tartışmanın göbeğinde yer alan ve gerçeği savunan en önemli tanıklardan biriydi.
Açılış Töreni
22 Haziran 1926 tarihinde gerçekleşen açılış töreni, büyük bir kalabalık tarafından izlendi. Törende Mustafa Kemal Atatürk'ün bizzat katıldığı belgelerde yer almaktadır.
Bu özellik, Bornova anıtını daha da özel kılar: Atatürk'ün açılışına bizzat katıldığı tek anıt olma özelliğini taşır.
Abidin Ege'nin Telgrafı
29 Eylül 1926'da İstanbul'daki Hizmet Gazetesi, Sarayburnu anıtının Türkiye'nin ilk Atatürk anıtı olduğunu iddia etti. Bunun üzerine Bornova Ziraat Mektebi Müdürü Abidin Ege, 30 Eylül 1926'da gazetelere bir telgraf göndererek gerçeği açıkladı.
"Gazi Hazretleri 18 Haziran'da Bornova'ya teşrif buyurmuş, 22 Haziran'da mektebin bahçesinde dikilen heykellerini bizzat açmışlardır."
Telgraf Çevirisi: Abidin Ege, telgrafında Atatürk'ün 18 Haziran 1926'da Bornova'ya geldiğini ve 22 Haziran'da anıtı bizzat açtığını açıkça belirtmiştir. Bu ifade, hem tarihi doğrular hem de Atatürk'ün törene katılımını gösterir.
Siz ne düşünüyorsunuz? Abidin Bey böyle bir yanılgı yapar mıydı?
