Tarihçe

Yüzyıllar boyunca bağ evlerinin bahçelerinde, tarlaların kenarlarında yetişmiş; düğünlerin, bayram sofralarının vazgeçilmezi olmuştur. Özellikle 20. yüzyıl boyunca İzmir Fuarı’nda sergilenen Bornova Bamyası, bir tarım ürünü olmanın ötesinde kentin simgelerinden biri olarak görülmüştür.

Kültürel Önemi

Bornova Kınalı Bamyası, yalnızca lezzetiyle değil, taşıdığı anlam ve gelenekleriyle de ayrıcalıklıdır. Bornovalı kadınların sabrı, anaların duası ve toprağın bereketiyle bütünleşerek bir mirasa dönüşmüştür. Kurutularak evlerin tavanlarında saklanan bamya, sabırla pişirilen yemeklerde misafir sofralarının baş tacı olmuştur.

Bugün hâlâ, Bornova’nın yaşlı çiftçileri, dedelerinden miras kalan tohumları saklayarak bu geleneği sürdürmektedir.

Günümüzdeki Çalışmalar

2020 yılında Bornova Belediyesi, Bornova Kınalı Bamyası’nı 581 tescil numarasıyla coğrafi işaret kapsamına aldırarak bu mirası resmî koruma altına almıştır. Aynı yıl Ege Üniversitesi ile işbirliği içinde başlatılan ıslah çalışmalarıyla Kınalı Bamya’nın genetik yapısındaki bozulmalar tespit edilmiş, gerçek ata tohumları seçilerek çoğaltılmıştır.

Bu çalışmalar sayesinde Kınalı Bamya, yalnızca Bornova’da değil, Anadolu’nun tarımsal çeşitliliğini temsil eden en önemli ata tohumlarından biri olarak geleceğe taşınmaktadır.

Sonuç

Bornova Kınalı Bamyası, geçmişle gelecek arasındaki bağı kuran, Bornova’nın tarımsal belleğini yaşatan, Anadolu topraklarında kuşaktan kuşağa aktarılan eşsiz bir mirastır. Bugün Bornova’nın tarlalarında yeniden yeşeriyor olması, bu kadim kültürün geleceğe umutla aktarıldığının en somut göstergesidir.