HOMEROS
Batı edebiyatının vazgeçilmez ismi Homeros, Anadolulu olmasına rağmen yerelden çok evrensele mal olmuş bir figürdür. Derlediği İlyada ve Odysseia destanları, Batı kültürünün başlangıç noktası kabul edilir.
Melesigenes: Meles'in Oğlu
Bornova'da Eğridere Köyü'nü birkaç yüz metre geçtikten sonra "Homeros" tabelalarını takip ederek ana yoldan ayrılıp vadiye doğru indiğinizde koni şeklinde bir tepeciğin üzerinde Homeros Mağaralarına ulaşırsınız.
İşte! O mağaralarda olduğuna inanılan Homeros tarafından derlenen İlyada ve Odysseia destanlarını Batı dünyası kendi kültürünün başlangıç noktası olarak kabul eder. Dünyanın en çok bilinen ve en etkili eserleri arasındadır.
Aslında Anadoluludur ama nedense ondan yaklaşık 1500-2000 yıl sonra Anadolulu olan şimdiki Anadolu insanının gönlünde kendine pek yer bulamamıştır Homeros.
Avrupa Kültürünün Beşiği
Kuzeyde Phokaia (Foça) ile güneyde Miletos arasında kalan sahil şeridi, antik ismi ile Ionia, Avrupa Kültürü'nün beşiğini oluşturmaktadır.
Edebiyat
Anadolu Ionia'sında Avrupa Edebiyatı'nın ilk eserleri oluşturuldu. Homeros bu gelişmelerin 'babası'dır. İlyada ve Odysseia, Batı kültürünün temel taşlarıdır.
Bilim
Avrupa biliminin ilk temelleri burada atıldı. Miletos, Atina’dan daha erken bir dönemde Ege’nin en önemli düşünce ve kültür merkezlerinden biri haline gelmişti. Ionia'da astronomi ve matematik gelişti.
Felsefe
Ionia, Avrupa düşüncesinin doğuşu ile bağlantılı rasyonalizm (akılcılık) prensibinin oluşum bölgesidir. Thales, Anaximander ve Herakleitos burada yaşadı.
Büyük ozan Homeros Avrupa Edebiyatı'nın kurucusudur. Onun iki dev eseri İlyada ve Odysseia, Yunanlıların yaklaşık 400 yıl yazısız yaşayıp, İ.Ö. 800'lerde Fenike alfabesini alarak oluşturdukları ilk edebi eserlerdir. Her iki eser de İ.Ö. 8. yüzyılın ikinci yarısında Anadolu'da oluşturulmuşlardır. Homeros tüm bu gelişmelerin 'babası'dır.
Homeros İzmirli mi?
Homeros, destanlarını bir Anadolu lehçesi olan İyonca-Aiolca karışımı bir uslupla söylemiştir. İyonya ile Aiolya'nın sınır kenti İzmir'dir.
Prof. Dr. Ersin Doğer, Homeros'un İzmirli olduğunu, Homeros'un kendi satırlarıyla ortaya koymuş:
Benim kentim, Aiolis yöresindeki İzmir / Kalkanlı Zeus öyle buyurmuş olduğundan / Gururlu küheylanlar üzerine binip de / Her zaman silahlarla donanımlı dolaşan...
Mitolojik Öykü
Aristotales'e göre: Kritheis, korsanlar tarafından Smyrna'ya götürülüp Lydia kralı Maion'a armağan edilir. Kritheis Homeros'u doğurduktan sonra ölür ve Kral Maion, Melesigenes adı verilen çocuğa öz oğlu gibi bakar.
Nehir Tanrısı Meles
Yunan mitolojisinde Nehir Tanrısı Meles, Homeros'un babası olarak kabul edilir. Homeros, Meles ile su perisi Kritheis'in oğluydu ve bu nedenle ona "Melesigenes" (Meles'in Oğlu) adı verildi.
Smyrna'nın Mirası
Smyrnalılar Homeros adına bir tapınak (Homerion) kurmuş ve sikkelerine Nehir Tanrısı Meles'in tasvirini koymuşlardı. Smyrna tarih boyunca Homeros'u hep Smyrna'lı olarak kabul etti.
Homeros İzmir'de Nerede Yaşadı?
Pek çok tarihsel dökümanda Homeros'un adı Melesigenes olarak geçmektedir... Yani Nehir tanrısı Meles'in Çocuğu...
Tarihsel belgelerde Homeros'un Meles Nehri'nin kaynağına yakın bir yerde bulunan mağaralarda yaşadığından söz edilmektedir. Günümüz tarihçileri arasında İzmir'deki Meles nehrinin tarihte hangi nehir olduğu konusunda net bir fikir birliği bulunmasa da yüzyıllardan bu yana Bornova'nın kuzeyinde Bornova çayı kıyısında bir kayalık üzerindeki 4 küçük mağara Homeros'un yaşadığı mağaralar olarak kabul edilmiştir.
Bu mağaralar Avrupalı pek çok gezgin, edebiyatçı ve bilim adamı tarafından ziyaret edilmiş ve 1800'lü yılların başlarından itibaren basına ve kitaplara konu olmuştur.
Gezginlerin Notlarında Homeros Mağaraları
Yunanistan'ın Sakız Adası'nda bulunan Daskalopetra Dünya çapında bilinen bir turistik destinasyon durumundayken, 20. yüzyıl başlarına kadar çok sayıda batılı gezginin uğrak yeri durumunda olan Bornova'daki Homeros Mağaraları uluslar arası turizm için el uzatılmayı beklemektedir.
Vikont De Marcellus
"Özellikle, Homeros mağaralarını ve Meles'in akışını görmek istedim. Bu kutsal yolculuğu, tanrısal ozana karşı duyduğum dindarca hayranlığa borçluyum. Sakız'da onun yaşadığı yerleri görmüştüm; İos adasında, mezarının bulunduğu kayayı görmüştüm; geriye, beşiği olduğu söylenen yeri tanımak kalıyordu…"
Otto Friedrichs von Richter
"20 Temmuz 1815 sabahı kayıkla Bornova İskelesi'ne gittim. İki eşek ve bir rehber kiralayarak, kısmen zeytinlik, kısmen çalılık ve arada sırada da iğne yapraklı ağaçların bulunduğu noktada insan eliyle açılması mümkün olmayan dört küçük dehliz vardı, bu dehlizlere Homer Dehlizleri deniyor. En tepede bir mezar oyulmuştu."
Homeros Tasvirleri
Yüzyıllar boyunca sanatçılar ve gezginler Homeros'u ve Bornova mağaralarını eserlerine konu etmişlerdir.
1663 yılında Rembrand tarafından yapılmış Homeros tasviri. Resim, Sicilyalı asilzade Antonio Ruffo tarafından sipariş verilmiştir. Tablonun ilk halinde, Homeros'un söylediklerini kaleme alan katip yer almaktaymış ama bu kısım ne yazık ki bir yangında deforme olmuş. Sağ alt tarafta, hala bir kalem ve kağıt tutan iki parmak görülebilmektedir.
Arkeolog Joseph Leon Emmanuel Laborde 1838 yılında Bornova'ya gelerek bu gravür çalışmasını yapmıştır.
Magasin Pittoresque Dergisi'nin Mart 1852 sayısında yer alan bu gravürde, Bornova'da bulunan bir efsanevi ağaçtan bahsederken, resmin altında Bornova'nın Homeros'un İlyada ve Odysseus Destanlarını derlediği söylenen yer olduğundan söz ediliyor.
1830 yılında Bornova'ya gelen gezgin ve yazar Joseph d'Estourmel, Bornova'daki Homeros mağaralarını ziyaret ederek bu karakalem çalışmayı yapmış. Bu resmin orjinali Atina'da Aristotle Onasis Vakfı kütüphanesinde bulunmaktadır.
