Giriş

Bugün “Murat Köşkü” olarak bilinen yapı, 19. yüzyılın sonlarında İngiliz Edwards Ailesi tarafından yaptırılmıştır. Köşkün üzerinde bulunduğu arazi, 1820’lerde James Whittall tarafından Edwards Ailesi’ne satılmıştır. Ailenin oğlu Anthony Francis Edwards, İzmir’in modernleşme sürecine katkı sağlayan önemli bir kişiliktir; İzmir–Kasaba (Turgutlu) Demiryolu’nun yapımında ve İzmir Gaz Şirketi’nin kuruluşunda etkin rol oynamıştır.

Yapı, adını Anthony Francis Edwards’ın kızı Emily Edwards’ın evlendiği Constantin Murat soyadından almıştır.

Tarihçe ve Kullanım

• 1880: Yapı, Edwards Ailesi tarafından inşa edildi.
  
• 1930’lar: Mülkiyet, Alaiyeli Zade Mahmut Bey’e geçti.
  
• 1980: Köşk, hükümet tarafından kamulaştırılarak İzmir Vilayeti Korunmaya Muhtaç Çocukları Koruma Birliği’ne devredildi.
  
• 1983: Yapı, Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Genel Müdürlüğü mülkiyetine geçti.
  
• 2001: Kurum ile İzmir Büyükşehir Belediyesi arasında imzalanan protokol ile köşk, restorasyon şartıyla 15 yıllığına belediyeye tahsis edildi.
  
• 2003: Restorasyon çalışmaları tamamlandı; yapı, kısa süreliğine üniversite öğrencilerine yönelik sosyal hizmet merkezi olarak kullanıldı.
  
• 2005: Yapı, Ege Üniversitesi’ne tahsis edilerek “EÜ Toplum Merkezi” adıyla toplumsal duyarlılık projelerine ev sahipliği yaptı.
  
• 2020’ler: Günümüzde köşk, Rölöve ve Anıtlar İzmir Müdürlüğü olarak hizmet vermektedir.
  

Mimari Özellikler

Edwards Köşkü, İngiliz kırsal konut mimarisinin etkilerini taşıyan iki katlı bir yapıdır.

• Cephe: Simetrik düzen, taş zemin kat, tuğla üst kat, girişte sütunlu portik ve çift kollu merdiven.
  
• İç mekân:
  
  • Alçı süslemeli tavan göbekleri,
    
  • Ahşap merdiven ve doğrama detayları,
    
  • Geniş sofalar ve karşılıklı odalar.
    
• Bahçe: İngiliz peyzaj anlayışıyla düzenlenmiş; 19. yüzyıl Bornova’sındaki Levanten evlerinin yeşil dokusuna sahiptir.
  
• Restorasyon: 2003’te İzmir Büyükşehir Belediyesi tarafından gerçekleştirilen kapsamlı çalışma ile yapı özgün formuna kavuşturulmuştur.
  

Sosyal ve Kültürel Önemi

Edwards (Murat) Köşkü, Bornova’daki Levanten yaşamından Cumhuriyet dönemi sosyal kurumlarına uzanan bir dönüşüm hikâyesinin simgesidir.Yapı, restorasyon süreci ve eğitim kurumlarına devriyle yalnızca bir mimari miras değil; aynı zamanda kültürel süreklilik ve kamu yararı anlayışının da örneğidir.