Giriş:
1904 yılında İngiliz Tristramp Ailesi tarafından inşa edilen köşk, Bornova’daki geç dönem Levanten konutlarının karakteristik örneklerinden biridir.
Yapı, taş–tuğla karışımı duvar örgüsü, simetrik cephe düzeni ve İngiliz bahçe tasarımıyla çevrili plan şemasıyla dikkat çeker.
Tarihçe ve Mülkiyet Geçişi:
Tapu kayıtlarına göre köşk, 1948’den 2010’lu yılların ikinci yarısına kadar Tarım ve Köy İşleri Bakanlığı Zirai Mücadele Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü mülkiyetinde kalmıştır.
Bu dönemde yapının iç düzeni laboratuvar ve idari alanlara dönüştürülmüştür.
2010’lu yıllarda, mülkiyet Kültür ve Turizm Bakanlığı’na devredilmiş; restorasyon ve yeniden işlevlendirme çalışmaları sonrasında Eylül 2021 itibarıyla İzmir Edebiyat Müze Kütüphanesi olarak yeniden açılmıştır.
Günümüz Kullanımı – İzmir Edebiyat Müze Kütüphanesi:
Tristramp Köşkü bugün, İzmir’de doğmuş ya da uzun yıllar yaşamış yazarların eserleri, mektupları ve özel eşyalarından oluşan özel bir koleksiyona ev sahipliği yapmaktadır.
Müze kütüphane felsefesi doğrultusunda oluşturulan arşivde:
- İzmirli yazar ve şairlere ait imzalı kitaplar,
- Yazarlara ait kişisel eşyalar (örneğin Attilâ İlhan’ın kasketi, Halit Ziya Uşaklıgil’in 1934 tarihli imzalı kitabı, Atatürk’ün 1937 tarihli Geometri kitabının ilk baskısı),
- Yazma eserlerin tıpkıbasımları, daktilolar, kalemler ve diğer objeler yer almaktadır.
Bu koleksiyon, Bornova’nın Levanten konut mirasının Cumhuriyet döneminde kamusal bir kültür kurumuna dönüşümünü temsil eden örneklerden biridir.
Mimari Özellikler:
İki katlı yapı, taş temel üzerine tuğla örgüyle inşa edilmiştir.
Geniş orta sofa planı, simetrik pencere dizilişi ve sade alınlıklarla tanımlanır.
Geniş pencereler, yüksek tavanlar ve İngiliz bahçe düzeni, yapının Levanten kimliğini yansıtır.
Bahçesi, süs bitkileri ve yürüyüş yollarıyla dönemin peyzaj estetiğini sürdürmektedir.
Kültürel Önemi:
Tristramp Köşkü, Bornova’nın geç dönem Levanten mimarisini koruyarak kültürel yaşama kazandıran nadir yapılardandır.Bir yüzyıl önce konut olarak tasarlanan yapı, bugün İzmir’in edebiyat belleğini yaşatan bir müze kütüphane olarak kentin kültürel sürekliliğini simgeler.
