Bornova'nın tarihi, kültürel ve doğal mirasını tek bir haritada keşfedin. Höyüklerden köşklere, müzelerden parklara kadar tüm mekanlar burada bir arada. Her biri, kentin belleğinde yer etmiş bir zamanı ve yaşam biçimini temsil ediyor.
Dünya edebiyatının en büyük ozanlarından Homeros, İlyada ve Odysseia destanlarıyla insanlığın ortak belleğini gelecek kuşaklara aktarmıştır. Tarihsel kaynaklar onun Smyrna’da (İzmir) doğduğunu ve Bornova Çayı kıyısındaki mağaralarda yaşadığını anlatır. Bugün “Homeros Mağaraları” olarak bilinen bu alan, Bornova’nın kültürel kimliğinin önemli simgelerinden biridir. Homeros’un eserleri, Batı edebiyatının temeli kabul edilmekte; savaş, barış ve insanlık üzerine evrensel değerleriyle günümüzde de etkisini sürdürmektedir.
Cami Bornova Büyük Çarşı içinde bulunmaktadır. Büyük Camii, Bornova Ulu Cami, Çarşı Camisi ya da Cami-i Kebir adlarıyla da bilinen yapı bir avlu içinde yer alır. Yapıya kuzey cephedeki son cemaat yerinden girilmektedir.
Bornova’da, günümüzde Ege Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dekanlığı olarak kullanılan Sarı Köşk, 20. yüzyıl başlarında inşa edilmiş olup bir dönem Bornova Ziraat Mektebi’nin müdürlük binası olarak kullanılmıştır. Atatürk’ün 1926’daki Bornova ziyaretinde uğradığı köşkün bahçesine, Avusturyalı heykeltıraş Heinrich Krippell tarafından yapılan ve Türkiye’nin ilk Atatürk anıtı olma özelliğini taşıyan büst yerleştirilmiştir. Özgün mimarisi, gösterişli şömineleri ve bahçesindeki tarihî detaylarıyla Sarı Köşk, Bornova’nın hem eğitim hem de Cumhuriyet tarihine ışık tutan simge yapılarından biridir.
Türkiye’deki ilk futbol maçı, 1877 yılında Bornova’da, bugünkü 159 Sokak ile 162 Sokak’ın kesişim noktasında oynandı. İngiltere’den gelen tüccarların kendi aralarında oynadığı bu karşılaşma, ülkemizde futbol tarihinin başlangıcı olarak kabul edilir. Bornova Belediyesi, bu tarihi ana tanıklık eden noktada dönemin futbolcularını temsil eden bir heykel ile bu kültürel mirası ölümsüzleştirmiştir. Bornova’ya yolunuz düşerse, Türk futbolunun ilk adımlarının atıldığı bu özel alanda yer alan heykelin önünde bir hatıra fotoğrafı çekmeyi unutmayın.
Bornova’nın tarihî güzelliklerinden Çiçekliköy Karaosmanoğlu (Nif) Köprüsü ve Küçük Köprü, bugün doğa içinde keyifli bir yürüyüş rotası sunuyor. Yüzyıllar öncesinden günümüze ulaşan bu taş köprüler, hem mimarisi hem de kültürel mirasıyla Bornova’nın geçmişine tanıklık etmek isteyen ziyaretçileri bekliyor.
1780’de John Maltass tarafından inşa edilen Mattheys Köşkü, Bornova’nın en eski Levanten konutlarından biridir. 16–17 Eylül 1922’de Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ü ağırlamasıyla Cumhuriyet tarihinin kritik mekânlarından biri hâline gelen köşk, Arkas Holding tarafından 2018–2023 arasında restore edilerek “Arkas Sanat Bornova” adıyla sanat müzesine dönüştürülmüştür.
Günümüzde 86 Sokak olarak bilinen bu alan, geçmişte “Müsabaka” ve “Yarış” isimleriyle anılmış; Türkiye’de modern sporlarla ilk kez tanışılan yer olma özelliğini taşımaktadır.
1860 yılında İskoç tüccar John Bortwick Paterson tarafından inşa edilen Paterson Köşkü, 38 odalı anıtsal yapısı, balo salonları, müzik kültürü, golf sahası ve at yetiştirme alanlarıyla Bornova’nın en görkemli Levanten konutlarındandır. Cumhuriyet döneminde NATO ofisi ve fabrika olarak da kullanılan köşk, bugün Kültür ve Turizm Bakanlığı’na devredilmiş durumdadır.
Santa Maria Katolik Kilisesi, Bornova Cumhuriyet Meydanı’nda yer almaktadır. Kuzey-güney doğrultusunda inşa edilen yapının kitabesinde, “ Tanrı’nın 1831 senesinde Muhterem Peder İsodoro da Boscomari Aziz Francescus’un kanununu yerine getiren İstanbul Misyon sermaye katkısıyla Kapuçin pederleri ve hâlihazırda apostolik yetkili, bu binayı Mukaddes Bakire Meryem namına temelinden inşa ettirmiştir.” yazmaktadır.
Büyükpark’ın merkezinde yer alan Tarihi Belediye Binası, 1942’de başlayan ve 1946’da tamamlanan inşaatıyla Bornova’nın Cumhuriyet dönemindeki en önemli simgesel yapılarından biridir. Bir dönem mezarlık olan alanın park olarak düzenlenmesiyle kent merkezinin kalbine dönüşen Büyükpark, belediye binasıyla birlikte Bornova’nın kamusal hafızasının başlıca duraklarından biri olmuştur.
Dönemin gazeteleri ve bazı araştırmacıların değerlendirmelerine göre, Türkiye’de bilinen ilk bisiklet yarışlarından birinin 15 Mayıs 1895 Çarşamba günü İzmir Bornova’da düzenlendiği aktarılmaktadır. İzmir’de yayımlanan Ahenk Gazetesi’nin haberine dayanarak, o gün Bornova’da altı bisiklet ve dokuz yaya koşusu olmak üzere toplam 15 yarışmanın yapıldığı belirtilir.
Bornova’nın Kazımdirik Mahallesi’nde yer alan Yassıtepe Höyüğü, yaklaşık 6.000 yıl önce Tunç Çağı’nda İzmir’in ilk kent merkezlerinden biri olmuştur. Ortak avlulara açılan çok odalı evleri, surlarla çevrili yapısı ve gelişmiş ticaret ağlarıyla dikkat çeken yerleşim, üzüm, incir ve zeytinyağı üretimiyle öne çıkmıştır. Deniz ürünleri, hayvancılık ve obsidyen ile bronz ticareti sayesinde bölge zenginleşmiş, Ege’den Balkanlara uzanan kervan yollarında önemli bir merkez haline gelmiştir.
