Giriş

Altındağ Mahallesi’nde, Çeşmeli Cami’nin bahçesinde yer alan bu yapı, halk arasında “Dokuz Çeşmeler” ya da “Acı Çeşme” olarak anılmaktadır.

Birbirine yaslanmış iki ayrı çeşmeden oluşan yapı, toplamda dokuz nişli cephe düzeniyle Bornova’nın en dikkat çekici su yapılarından biridir.

1 Nolu Çeşme

• Üç cepheli bir düzene sahiptir.
  
• Doğu yüzündeki iki nişin caminin kapalı bölümüne eklendiği, kuzey ve batı yönlerinde birer niş bulunduğu görülür.
  
• Üzeri sonradan kapatıldığı için su deposuna erişim sağlanamamaktadır.
  
• Doğu yüzündeki nişlerden biri, bacasıyla birlikte günümüze ulaşan bir ocak işlevi görmüştür.
  
• Bu nedenle çeşmenin bir dönem çamaşırhane olarak kullanıldığı düşünülmektedir.
  
• Cephe yüzeyleri sıvalı olduğundan yapı malzemesi ve bezemeler gözlemlenememektedir.
  

2 Nolu Çeşme

• Birinci çeşmenin hemen batısında yer alır ve daha iyi korunmuştur.
  
• Batı yüzünde iki, pahlı yüzünde bir ve güney yüzünde üç kemerli niş bulunmaktadır.
  
• Su deposu, yuvarlak kemerli tonoz ile örtülüdür; üzeri toprak dolgulu beşik çatı ile korunmuştur.
  
• Ayna taşındaki taş süslemeler, yapının en dikkat çekici detaylarıdır.
  

Tarihlendirme ve Yapım Dönemleri

• Kitabe bulunmadığı için kesin inşa tarihi bilinmemektedir.
  
• Mimari analizlere göre:
  
  • 1 nolu çeşme: 18. yüzyıl,
    
  • 2 nolu çeşme: 19. yüzyılın ilk yarısıdır.
    
• İkinci çeşmenin, birincisinin yetersiz kalması veya zarar görmesi üzerine eklendiği düşünülmektedir.
  

Kültürel Bağlam ve Mübadele Hafızası

1923 mübadelesi sonrasında Altındağ (eski Kokluca) bölgesinden göç eden Rumlar, Yunanistan’da kurdukları yeni yerleşimlerinde Bornova’daki bu su yapısının bir temsili olarak “Dokuz Çeşme” adında bir anı çeşme inşa etmişlerdir.

Böylece Altındağ’daki bu yapı, göç eden toplulukların kolektif hafızasında da yaşamaya devam etmiştir.

Mimari Değer

Dokuz Çeşmeler, Osmanlı kırsal su mimarisinin Bornova’daki nadir örneklerinden biridir.

Yerel taş işçiliği, işlevsel tasarımı ve sosyal yaşamla kurduğu ilişki sayesinde hem günlük kullanım hem de hafıza mekânı olarak önem taşır.