Giriş
Fatıma Hanım Çeşmesi, Bornova’nın Ergene Mahallesi’nde, II. Yaka mevkiinde 502. Sokak üzerinde yer alır.
İzmirli Evliyazâde Hacı Mustafa Ağa’nın kızı Fatıma Hanım adına 1285 yılı Receb ayı başında (17 Ekim 1868) inşa edilen yapı, Bornova’daki kadın bağışlı Osmanlı hayrat çeşmeleri arasında özel bir yere sahiptir.
Mimari Özellikler
- Plan tipi: Kare planlı, tek cepheli çeşme.
- Malzeme: Kesme taş (orijinal), günümüzde fayansla kaplı.
- Üst örtü: Betonarme (sonraki müdahaleler).
- Konum: 72 numaralı evin duvarına yaslanmış durumdadır.
- Su oluğu ve yalak: Yol seviyesinin altında kalmıştır.
Orijinal mimariden günümüze sadece iki adet kitabe ulaşmıştır. Çeşmenin ön ve sol yüzlerinde aynı içerikte, farklı dizilişlerle yazılmış kitabeler bulunmaktadır.
Kitabe Metni
“fî gurre-i Receb sene 1285 /
Sâhibü’l-hayrât ve’lhasenât İzmirî /
Evliyazâde Hacı Mustafa Ağa kerimesi /
Fatıma Hanım ruhuna Fatiha.”
Bu ifadeler, çeşmenin bir kadın hayırseverin himayesinde inşa edildiğini göstermektedir.
Halk Anlatısı ve Yerel İsim
Mahalle sakinlerinden edinilen bilgilere göre, çeşme “Kurtlu Çeşme” olarak da bilinmektedir.
Çocukluk döneminde çeşmeden gür su aktığı, ancak yapılaşmayla birlikte suyun kesildiği anlatılmaktadır.
Çeşme çevresinde görülen sülüklerin bu ismin kökenini oluşturduğu söylenmektedir.
Tarihî ve Kültürel Önemi
- Yapım yılı: 1868 (Hicri 1285)
- Bağışçı: Fatıma Hanım
- Taşınmaz Kültür Varlığı No: 17752558
Bu çeşme, Bornova’da Osmanlı dönemi kadınlarının kent belleğine bıraktığı en erken tarihli hayrat yapılarından biridir.
Su kaynaklarının zamanla kuruması ve yapılaşmanın artması nedeniyle işlevini yitirmiş olsa da, kitabeleriyle birlikte Bornova’nın su kültürü mirasının sessiz tanığıdır.
Koruma Durumu
Yapı, beton üst örtü ve fayans kaplama müdahaleleriyle orijinal karakterini kısmen kaybetmiştir.Ancak kitabelerin varlığı, yapının kimliğini ve tarihsel değerini korumasını sağlamaktadır.
