Giriş
Bornova’nın merkezinde yer alan Varipati Köşkü, kentin çok katmanlı Levanten geçmişini ve Cumhuriyet’in ilk yıllarındaki kamusal dönüşümü birlikte yansıtan önemli bir yapıdır. Köşkün kesin inşa tarihi bilinmemekle birlikte, 20. yüzyıl başlarında Bornova’nın tanınmış ailelerinden Varipati Ailesi tarafından konut olarak kullanılmıştır.
Tarihçe ve Kullanım
- 1900’ler: Varipati Ailesi’nin konutu olarak kullanılmaya başlandı.
- 1936 sonrası: Yapı, bir süre Buca Ortaokulu’na bağlı Bornova Ortaokulu olarak hizmet verdi.
- Cumhuriyet dönemi: Eğitim işlevi sonlandıktan sonra kamuya devredilerek Bornova Veteriner Kontrol Enstitüsü yerleşkesine dâhil edildi.
- Günümüz: Enstitünün hizmet binalarından biri olarak kullanılmaktadır.
Mimari Özellikler
- İki katlı, taş temelli tuğla duvar örgüsüne sahip tipik bir erken 20. yüzyıl Levanten konutudur.
- Sade cephe tasarımı, dikdörtgen plan şeması ve geniş pencereleriyle dikkat çeker.
- Girişte küçük bir revak, üst katta balkon benzeri çıkma görülmektedir.
- İç mekân, özgün ahşap döşemeleri ve yüksek tavanlarıyla Levanten konfor anlayışını yansıtır.
Günümüz Kullanımı
Varipati Köşkü, Bornova Veteriner Kontrol Enstitüsü bünyesinde yer almakta ve idari ofis işleviyle kullanılmaktadır.
Yapı, Bornova’daki birçok Levanten köşk gibi özel konut işlevinden kamusal kullanıma dönüşen mimari miras örneklerinden biridir.
Kültürel Önemi
Varipati Köşkü, Bornova’nın sosyal tarihindeki iki önemli dönemi birleştirir:
- Levanten dönemi özel konut kültürü,
- Cumhuriyet’in ilk yıllarındaki eğitim reformları.
Bu geçişi somut biçimde yansıttığı için, Bornova’nın kamusal hafızasında ayrı bir yere sahiptir.
