Bornova, binlerce yıllık tarım kültürüyle Ege’nin en verimli merkezlerinden biridir. Bu kültürel mirasın en özgün ürünlerinden biri de Bornova Kınalı Bamyasıdır. İnce yapısı, lifsiz dokusu ve kendine has aromasıyla bilinen bu yerel çeşit, adını meyvenin uç kısmında görülen hafif kırmızımsı—“kınalı”—renkten alır.
Geçmişte Bornova’nın Yaka, Çamiçi, Işıkkent, Pınarbaşı ve Altındağ gibi ova köylerinde geniş alanlarda yetiştirilen Kınalı Bamya, bölgenin mutfak kültüründe olduğu kadar yerel ekonomisinde de önemli yer tutuyordu. Ancak 1970’lerden sonra hızla artan kentleşme, hem ekim alanlarını hem de tohum çeşitliliğini daralttı. Bornova’nın özgün bamya çeşidi, uzun süre kaybolma tehlikesiyle karşı karşıya kaldı.
Bu süreç, Bornova Belediyesi’nin yerel üretimi yeniden canlandırmaya yönelik çalışmalarıyla yeni bir döneme girdi. Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi, Tarım İl Müdürlüğü, yerel üreticiler ve Bornova Belediyesi’nin ortak çabalarıyla Bornova Kınalı Bamyası yeniden kayıt altına alındı, çoğaltıldı ve sürdürülebilir üretim için koruma programlarına dahil edildi.
2020 yılında Bornova Belediyesi’nin başvurusu ile “Bornova Kınalı Bamyası” coğrafi işaret tescili aldı. Böylece hem Bornova’ya özgü bu çeşit resmiyet kazandı hem de gelecek kuşaklara aktarılması için kalıcı bir adım atılmış oldu.
Bugün Bornova Kınalı Bamyası:
- Bornova Belediyesi’nin kent bostanlarında yetiştiriliyor,
- Yerel üreticilere verilen tohum desteği ile yeniden yaygınlaştırılıyor,
- Yerli tohumun korunması amacıyla tohum bankalarında muhafaza ediliyor,
- Bornova’nın tarımsal kimliği ve gastronomisi için stratejik öneme sahip bir değer olarak yeniden hayat buluyor.
İnce kabuğu, lifsiz yapısı ve hızlı pişen dokusuyla Ege mutfağının en sevilen ürünlerinden biri olan Bornova Kınalı Bamyası, hem taze tüketimde hem de kurutmalık olarak yüksek kalitesiyle öne çıkar. Geleneksel zeytinyağlılardan domatesli tencere yemeklerine kadar pek çok tarifte başrol oynar.
Bugün Bornova Kınalı Bamyası yalnızca bir tarım ürünü değil; Bornova’nın yerel hafızasının, üretim kültürünün ve gastronomik mirasının yaşayan bir simgesidir.
Öne Çıkan Özellikler
- Coğrafi işaret tescili: 2020
- Yerel tohum: Nesilden nesle aktarılan Bornova’ya özgü çeşit
- Kınalı uç: Meyvenin ucundaki karakteristik kırmızı renk
- İnce – aromatik: 3–5 cm uzunluk, lifsiz ve yüksek aromalı yapı
- Geleneksel üretim alanları: Yaka, Çamiçi, Işıkkent, Pınarbaşı, Altındağ
- Kullanım alanları: Taze tüketim, kurutmalık, zeytinyağlı ve tencere yemekleri
Tarihçe ve Gelişim
- Eski dönemler: Bornova ovasında yoğun üretim
- 1970–2000: Kentleşme nedeniyle kaybolma tehlikesi
- 2010 sonrası: Bornova Belediyesi’nin yerel üretimi yeniden canlandırma çalışmaları
- 2020: Coğrafi işaret tescili
- Günümüz: Kent bostanları, tohum destek programları ve üretici iş birlikleriyle yaygınlaştırma
