Doğanlar Kilisesi

Doğanlar mahallesi 1462 sokakta yer alan şapel yaklaşık 118 metrekarelik bir alan üzerinde yer almaktadır. Yapının çevresinin geçmişte bağ, bahçe ya da zeytinlik olabileceği varsayımından kaynaklı olarak, Yunanistan ve Balkanlardan bu bölgede çalıştırılmak üzere getirilmiş Ortodokslar için inşa edilmiş bir kır kilisesi olabileceği düşünülmektedir. 2014 yılında düzenlenen 1. Bornova Araştırmaları Sempozyumunda Hale Okçay yapının adından Timios Stavros Kilisesi şeklinde bahsetmiş olsa da bu konuda başka bir kaynak bulunmamaktadır. 1923 Nüfus Mübadelesinin ardından cemaatini kaybetmiş olan Doğanlar Şapeli farklı işlevlerde kullanılmıştır. İzmir Taşınmaz Kültür Varlıkları Envanterinde 2012 yılında marangozhane olarak kullanılmakta olduğu ve mülkiyetinin Büyükşehir Belediyesi’ne ait olduğu belirtilen yapı farklı işlevlerdeki kullanım sürecinde önemli ölçüde tahribata uğramış olsa da 2013-2014 yılları arasında İzmir Büyükşehir Belediyesi tarafından restore edilerek kültür merkezi işlevinde kullanılmaya başlanmıştır.

Doğu-batı doğrultusunda düzgün kesme taş ve moloz taş kullanılarak inşa edilen şapel, bazilikal planlı tek nefli bir yapıdır. Dışta kırma çatı, içte ise bağdadi beşik tonoz ile örtülü yapının apsis duvarı dıştan yarım daire formundadır. Giriş açıklığı ve apsis duvarının üzerinde üçgen alınlık yer almaktadır. Alınlıkta okülüs (oval/dairesel pencere) ve cephede simetrik yerleştirilmiş dikdörtgen pencere açıklıkları bulunmaktadır. Yapı, pencere üstleri ve saçak altlarında bulunan alçı kornişlerin kalıpla şekillendirilerek oluşturulan frizler ile bezenmiştir. 

Sonuç olarak Doğanlar Şapeli, sınırlı akademik kaynağa  rağmen 19. yüzyıl Ege Rum Ortodoks taşra mimarisinin ölçülü ama karakteristik bir örneği olmayı sürdürmektedir. 19. yüzyıla tarihlenen inşa süreci, 20. yüzyıldaki işlev kaybı ve 2014’te kültür merkezine dönüşümü ile yapı, ritüel–restorasyon–kamusallık ekseninde Türkiye’deki çokkültürlü miras tartışmalarına somut veri sunmaktadır.

KAYNAKÇA

Ceren Severoğlu, “İzmir Rum Ortodoks Kiliselerinin Yeniden İşlevlendirme Uygulamalarının Sürdürülebilir Koruma Açısından İrdelenmesi” (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Mimarlık Anabilim Dalı, Restorasyon Bilim Dalı, İzmir, 2019).

Hâle Okçay, Bornova'da Üç Dinin Kutsalları: İbadethaneler-Kabristanlar, I. Bornova Araştırmaları Sempozyumu, 5-6 Kasım 2014, Bildiriler, 2015

Zeynep Mercangöz, “Dinsel Yapılar Mimarisi II: Kiliseler ve Sinagoglar”, İzmir Kent Ansiklopedisi, Cilt 1, İzmir 2013.

İNTERNET KAYNAKLARI

https://kultursanat.izmir.bel.tr/EtkinlikMerkezleri/bornova-doganlar-sapel-kultur-Merkezi