Kesin inşa tarihi bilinmemekle birlikte Edward Whittall Köşkü’nün 1816–1819 yıllarında Rovigo Dükü’nün İzmir’de konakladığı dönemden beri var olduğu bilinir. 19. yüzyıl sonunda İngiliz botanikçi Edward Whittall tarafından devralınan köşk, kır lalesi Tulipa whittallii ve Galanthus whittallii gibi türlere adını veren botanik bahçesi, Atatürk dâhil birçok önemli konuğu ve 1922’de Batı Cephesi Karargâhı olarak kullanılmasıyla Bornova’nın simge yapılarındandır.
Kesin inşa tarihi bilinmemekle birlikte, 1816–1819 yılları arasında Napolyon’un generallerinden Rovigo Dükü’nün İzmir’e kaçtıktan sonra bu yapıda konakladığı döneme ait belgeler, köşkün varlığına dair ilk tarihsel kayıtlardır.
19. yüzyıl boyunca köşk, Corsi, Perkins, Barry, Whittall ve Giraud ailelerinin mülkiyetinde bulunmuştur.
1851 yılında Bornova’da doğan Edward Whittall, çocukluğunu bugün Ege Üniversitesi Rektörlük binası olarak kullanılan “Büyük Ev”in selvi ağaçlarıyla çevrili bahçesinde geçirdi.
1875 yılında ailesiyle birlikte bu köşke taşındı ve burayı kısa sürede bir botanik cennetine dönüştürdü. Avrupa ve Asya’dan topladığı bitkilerle dünyanın sayılı özel bahçelerinden birini yarattı.
Bugün bilim dünyasında Whittall ismiyle anılan iki bitki türü — Tulipa whittallii (bir kır lalesi) ve Galanthus whittallii (bir kardelen) — bu dönemin kalıcı mirasıdır.
Edward Whittall Köşkü, 19. yüzyıl sonu ve 20. yüzyıl başında İzmir’in kültürel ve entelektüel yaşamının merkezlerinden biri olmuştur.
Köşk; Gustave Flaubert, Alphonse de Lamartine, Pierre Loti, Gazi Mustafa Kemal Atatürk, Latife Hanım, İsmet İnönü, Falih Rıfkı Atay ve Yakup Kadri Karaosmanoğlu gibi önemli konukları ağırlamıştır.
14 Eylül 1922 tarihinde alınan kararla köşk, Batı Cephesi Komutanlığı ve Erkan-ı Harp Riyaseti (Genelkurmay Başkanlığı) karargâhı olarak kısa bir süreliğine kullanılmıştır. Bu olay, yapının yalnızca Levanten değil, Kurtuluş dönemi tarihinde de simgesel bir yere sahip olmasını sağlamıştır.
Zamanla “Edward Whittall Bahçesi” adıyla anılmaya başlayan köşk, günümüzde özel mülkiyet statüsündedir.
Bahçesi koruma altına alınmış olup, belirli dönemlerde konser, düğün ve kültürel etkinlik alanı olarak kullanılmaktadır.
Yapı, Bornova’nın tarihî kimliğini yaşatan en özgün ve yaşayan Levanten miras mekânlarından biridir.
Kesin inşa tarihi bilinmemekle birlikte Edward Whittall Köşkü’nün 1816–1819 yıllarında Rovigo Dükü’nün İzmir’de konakladığı dönemden beri var olduğu bilinir. 19. yüzyıl sonunda İngiliz botanikçi Edward Whittall tarafından devralınan köşk, kır lalesi Tulipa whittallii ve Galanthus whittallii gibi türlere adını veren botanik bahçesi, Atatürk dâhil birçok önemli konuğu ve 1922’de Batı Cephesi Karargâhı olarak kullanılmasıyla Bornova’nın simge yapılarındandır.
İzmir'in kurtuluşunun hemen ardından, 14 Eylül 1922'de Garp Cephesi Komutanlığı ve Genelkurmay Başkanlığı kısa süreliğine Bornova'ya taşındı. Bu kritik karargâh, Edward Whittall Köşkü idi.
Mustafa Kemal Paşa, İsmet Paşa, Fevzi Paşa ve Halide Edip Adıvar gibi önemli isimlerin ağırlandığı bu yapı, stratejik kararların alındığı merkezdi.
Hortense Wood'un günlükleri, Yakup Kadri Karaosmanoğlu'nun anıları ve dönemin subaylarının fotoğrafları köşkün bu önemli rolünü belgelemektedir.
