Moskhatos, Muskat, Bornova Misketi
Moskhatos, Muskat, Bornova Misketi, Bornova'nın toprak mirası içinde önemli bir yere sahip arkeolojik ve tarihsel bir alandır.
Bornova, yalnızca çok katmanlı tarihiyle değil; Bornova Misket Üzümü’nün anavatanı olmasıyla da Ege’nin en özel coğrafyalarından biridir. Yeşilova ve Yassıtepe höyüklerinde Prof. Dr. Zafer Derin başkanlığında yürütülen kazılarda ortaya çıkarılan karbonlaşmış üzüm çekirdekleri, bu topraklarda üzüm kültürünün en az 5 bin yıl öncesine dayandığını kanıtlar.
Antik dönem kaynaklarında Bornova Misketi’nin izleri açıkça görülür. Tarihin babası Herodot, Smyrna şaraplarını överken yolculara gül ve bal kokulu “moskhatos” üzümünün şarabını içmelerini tavsiye eder. Uzmanlara göre Herodot’un sözü edilen bu üzümü, bugün “Bornova Misketi” adıyla bilinen çeşitten başkası değildir.
MÖ 6. yüzyılda Akdeniz’e açılan Foçalı denizcilerin, ticaret gemilerinde Bornova Misketi çeliği taşıdığı ve bu üzümün Sicilya’dan Marsilya’ya, oradan Rhone Vadisi’ne yayıldığı kabul edilir. Arkeolog Osman Erkurt’un “Kybele” adlı replika Foça gemisiyle yaptığı seferler, bu tezin güçlü bir arkeolojik modelini sunar. Bugün İtalya’daki Moscato di Pantelleria, Fransa’daki Muscat de Beaumes de Venise ve İspanya’daki Moscatel de Valencia gibi ünlü şarapların kökeninde Bornova Misketi’nin izleri vardır.
Anavatanında Yok Olma Tehlikesi
- yüzyılın ikinci yarısından itibaren Bornova’da hızlanan yapılaşma nedeniyle Bornova Misketi bağları büyük ölçüde yok oldu. 1970’lerde anavatanında neredeyse kaybolan bu üzüm çeşidi, Bornova’nın kültürel ve tarımsal hafızasında derin bir boşluk yarattı.
Bornova Belediyesi’nin Yeniden Canlandırma Çalışmaları
Bornova Belediyesi, 2010’lardan itibaren yürüttüğü projelerle Bornova Misketi’ni yeniden gün yüzüne çıkarmaya başladı. Manisa Bağcılık Araştırma Enstitüsü ile iş birliği kapsamında 5 yerel üreticiye birer dönümlük bağ kurulması sağlandı. Bu çalışmaların en kapsamlı adımı ise 2025 yılında Işıkkent’te hayata geçiriliyor.
Işıkkent’te 9 Dönümlük Bornova Misket Üzümü Bağı
Bornova Belediyesi, Işıkkent’te uzun yıllardır kaçak moloz dökümleri nedeniyle mezbeleliğe dönüşen 9 dönümlük atıl alanı Bornova Misket Üzümü bağına dönüştürüyor.
Başkan Ömer Eşki’nin açıklaması:
“Burası, üzerine yıllarca moloz dökülmüş 9 dönümlük bir alan. Şimdi burayı Bornova’nın simgesi Misket Üzümü’nün bağı haline getiriyoruz. Elde edeceğimiz ürünlerle coğrafi işaretli Bornova Misket Üzümü’nü tüm dünyaya tanıtmak istiyoruz. Atıl durumdaki tüm alanları kent bostanlarına, üzüm bağlarına ve lavanta bahçelerine dönüştürmeye devam edeceğiz.”
Kokusuyla ve Lezzetiyle Bir Bornova Klasiği
2020 yılında coğrafi işaret alarak tescillenen Bornova Misketi:
- Zarif aroması,
- İnce kabuğu,
- Kendine özgü misket kokusu
ile hem şaraplık hem de sofralık bir çeşit olarak öne çıkar. Bu özellikleri onu Ege’nin en değerli tarımsal ürünlerinden biri yapar.
Bir Kültürel ve Tarımsal Miras
Bugün Bornova Misketi, yalnızca bir üzüm çeşidi değil;
Bornova’nın binlerce yıla uzanan tarımsal zenginliğinin yaşayan simgesidir.
Işıkkent’te başlayan yeni bağ projesiyle birlikte Bornova Belediyesi, geçmişle gelecek arasında köprü kuran bu eşsiz mirası yeniden toprakla buluşturmak için kararlılıkla çalışmaktadır.
Bornova Misketi, Bornova’nın mücevheridir — hem kültürel hem tarımsal açıdan korunması ve geleceğe aktarılması gereken bir değer.
Öne Çıkan Noktalar
- 5 bin yıllık üzüm kültürü: Yeşilova ve Yassıtepe kazı buluntuları
- Antik kaynaklarda izleri: Herodot’un “moskhatos” üzümü
- Akdeniz’e yayılışı: Foçalı denizciler aracılığıyla
- Modern tehlike: 1970’lerde anavatanında yok olma riski
- Yeniden doğuş: Bornova Belediyesi’nin 2010 sonrası projeleri
- Yeni dönem: Işıkkent’te 9 dönümlük Misket Üzümü bağı
