Mattheys Köşkü (Arkas Sanat)

Giriş

Mattheys Köşkü, 18. yüzyıl sonlarında İngiliz tüccar John Maltass tarafından inşa edilmiş olup Bornova’daki en eski Levanten konutlarından biridir. Yapı daha sonra Maltass’ın kızı Eugenie Wood ve Wood ailesinin mülkiyetine geçmiştir. Köşkün uzun yıllar yaşayan son sakinlerinden Hortense Wood, müzik ve edebiyatla iç içe, Franz Liszt’ten ders almış bir entelektüeldi.

Hortense Wood’un tuttuğu günlüğünde sıkça söz edilen “Bornova’daki büyük ev”, bugün Mattheys Köşkü olarak bilinen bu yapıdır.

Atatürk’ün Ziyareti (16–17 Eylül 1922)

İzmir’in 9 Eylül 1922’de kurtuluşundan hemen sonra Gazi Mustafa Kemal Atatürk, beraberinde İsmet İnönü, Fevzi Çakmak ve Halide Edip Adıvar ile birlikte 16–17 Eylül 1922 Mattheys Köşkü’nde misafir olmuş ve önemli kararları burada almıştır.

Hortense Wood, günlüğünde Atatürk’ün ziyaretini şu satırlarla anlatır:

“Mustafa Kemal ve beraberindekileri karşıladım. Çok saygılı insanlardı. O’na hayran olduğumu söyledim ve zaferlerini kutladım. Üst katta, piyanonun yanında imparatorluğun kaderi tartışılıyordu.”

Bu ifadeler, köşkün hem Levanten yaşamı hem de Cumhuriyet tarihinin en kritik anlarıyla iç içe geçmiş bir yer olduğunu gösterir.

Mimari Özellikler

• Yapım yılı: yaklaşık 1780
• 1800’lü yılların ortasında genişletilmiş ve bugünkü formunu almıştır.
• Zemin kat taş, üst kat tuğla konstrüksiyondur.
• Geniş kemerli girişi ve mor salkımlarla bezeli ön cephesi ikonik bir görsellik oluşturur.
• Girişte, Levanten mimarisine özgü “pesulaki” taş oturma bankları yer alır.
• İç mekânlarda alçı süslemeler, dökme demir detaylar, yüksek tavanlar ve dönem mobilyaları korunmuştur.
• Bahçe düzeni İngiliz–Fransız peyzaj sentezi taşır.

Aile ve Köşkün Yaşam Döngüsü

Wood ailesi 20. yüzyılın ortalarına kadar köşkte yaşamaya devam etmiş; Lucy Wood ve Hortense Wood aile soyunun son temsilcileri olarak bu konakta bulunmuştur. Mattheys Köşkü, 2018’e kadar aynı ailede kalmayı başaran Bornova’daki nadir Levanten yapılarından biridir.

Restorasyon ve Günümüz – Arkas Sanat Bornova

2018 yılında Arkas Holding tarafından satın alınan Mattheys Köşkü, mimar Seda Özen Bilgili önderliğinde beş yıl süren kapsamlı bir restorasyon sürecine alınmıştır.

Restorasyon süreci:

• Taşıyıcı sistem yenilendi
• Özgün mimari dokular korundu
• Bahçe ve peyzaj düzenlemesi güncellendi
• Müze altyapısı oluşturuldu

2023 Nisan ayında köşk Arkas Sanat Bornova adıyla ziyarete açıldı.

Müzede sergilenenler

• Lucien Arkas Halı Koleksiyonu
• 16–19. yüzyıl arasında Batı ve Orta Anadolu’da üretilmiş halılar
• Memluk, Uşak ve Transilvanya halılarının seçkin örnekleri
• Bahçede Levanten köşklerinin maketleri
• Mini golf alanı, kafe ve etkinlik alanı

Kültürel Önemi

Mattheys Köşkü, Bornova’nın tarihî hafızasını üç önemli eksende birleştirir:
1️ Levanten yaşam kültürü
2️ Cumhuriyet’in kuruluş günlerine tanıklık etmesi (Atatürk ziyareti)
3️ Sanat ve restorasyon yoluyla kültürel mirasın günümüze taşınması

Bugün köşk, Bornova’nın en değerli miras alanlarından biri olarak hem kültürel hem de tarihî bir odak noktasıdır.

Kaynakça:
-96. İzmir Kent Folklorunda Çağdaş Bir Müzecilik Anlayışı: Arkas Sanat Örneği – Fatma TEKİN
– arkasarcademia.com