Tarihi Yapılar
Bornova'nın tarihî yapıları
Köşklerden kamu binalarına, cami ve kiliselere uzanan mimari mirasıyla Bornova'nın geçmişini keşfedin.
C. Whittall Köşkü (Büyük Ev)
“Büyük Ev” olarak bilinen C. Whittall Köşkü, Bornova’nın en eski Levanten konutlarından biridir. 18. yüzyıl başlarında Hollandalı rahibeler için inşa edilen bir manastırın yerine kurulan yapı, 1820’lerde James Whittall tarafından satın alınmıştır. 1867 sonrası Charlton Whittall tarafından genişletilen köşk, bugün Ege Üniversitesi Rektörlüğü olarak
Bornova Halk Eğitim Merkezi Binası
19. yüzyılın sonlarında bir Levanten köşkü olarak inşa edildiği düşünülen yapı, geçmişte Mavrocordato ve Boscovich aileleri tarafından kullanılmıştır. Cumhuriyet döneminde Hilal İlkokulu olarak hizmet veren bina, 1963’ten bu yana Bornova Halk Eğitim Merkezi olarak kullanılmaktadır.
Belhomme Köşkü (Atatürk Kütüphanesi)
1880’lerde İngiliz Wolf Kardeşler tarafından inşa ettirilen Belhomme Köşkü, eklektik cephe düzeni, İyon başlıklı sütunları ve İtalyan sivil mimarisini yansıtan arka cephesiyle Bornova’nın en zarif Levanten yapılarındandır. Mülkiyeti Xenopoulou, Belhomme ve Türk aileleri arasında el değiştiren köşk, 1997’de restore edilmiş olup bugün Bornova Belediyesi Atatürk Kütüphanesi olarak hizmet vermektedir.
Pasquali (Barry) Köşkü
Fevzi Çakmak Caddesi girişinde yer alan Pasquali (Barry) Köşkü, 1835–1840 yılları arasında Sakız Adası’ndan İzmir’e göç eden tüccar Giuseppe Pasquali tarafından yaptırılmıştır. 1925’te Giovanni Pasquali’nin ölümünün ardından ailesine geçen köşk, 1941’de kamulaştırılarak Bornova Ziraat Mektebi’ne devredilmiştir. Günümüzde özel kafe-restaurant olarak
Ballian Köşkü / Ege Üniversitesi Kağıt ve Kitap Sanatları Müzesi
19. yüzyılın ikinci yarısında Levanten Ballian Ailesi için inşa edilen köşk, süslemeli tavan göbekleri ve zarif iç mekân detaylarıyla dikkat çeker. 1900 yılında Esther Marian Giraud (Wilkinson) tarafından satın alınan yapı, 1970’te Ege Üniversitesi’ne devredilmiştir. Günümüzde Kağıt ve Kitap Sanatları Müzesi olarak hizmet vermektedir.
Arkas Deniz Tarihi Merkezi
80 sokak üzerinde bulunan köşk 1854-1856 yıllarında inşa edildi. Evin mülkiyeti sırasıyla Douglas Paterson, Edwin Charnaud, De Zandonati, James Gout ve Victor Whittall ailelerinin kullanımına geçti. Evin son sahibi Lucien Arkas tarafından restore edilen ev şu anda içinde deniz tarihine ait çok zengin örneklerin bulunduğu Arkas Deniz Tarihi Merkezi
Aliberti (Wolf) Köşkü
Aliberti (Wolf) Köşkü, 19. yüzyıl ortasında inşa edilen önemli bir Levanten konutudur. İlk kullanıcıları konusunda Wolf Kardeşler ve Paterson Ailesi arasında farklı bilgiler bulunsa da, köşk 20. yüzyıl başında La Fontaine Ailesi’ne de ev sahipliği yapmıştır. 1950’lerden itibaren Aliberti Ailesi tarafından kullanılmaktadır.
Aliotti (Michel Topuz) Evi
Fevzi Çakmak Caddesi girişinde yer alan Aliotti (Michel Topuz) Evi, 19. yüzyılda Bornova’nın önde gelen Levanten ailelerinden Aliotti Ailesi tarafından inşa edilmiştir. Daha sonra Topuz Ailesi’nin kullanımına geçen yapı, özgün Levanten mimarisini büyük ölçüde korumuştur. Günümüzde diş tedavi kliniği olarak işlevini sürdürmektedir.
Alain Giraud Evi
19. yüzyıl sonlarında inşa edildiği düşünülen Alain Giraud Evi, Bornova 83. Sokak’ta yer alır. Bilinen ilk kullanıcısı Giraud Ailesi’nden Alain Giraud’dur. 2024 itibarıyla bir eğitim kurumu olarak kullanılan ev, söylenceye göre ilk dünya güzeli Keriman Halis Ece’yi de misafir etmiştir.
Işıkkent Tarihi Çeşme
Işıkkent Mahallesi’nde, Salih Omurtak Caddesi üzerindeki bu küçük Osmanlı dönemi çeşmesi, Çarşı Camii ile aynı dönemde inşa edilmiştir. Günümüze yalnızca sütun parçası ve ayna taşının bir bölümü ulaşmıştır. Mütevazı formuna rağmen, mahalle yaşamında su kültürünün tarihsel önemini yansıtır.
Fatıma Hanım Çeşmesi (Kurtlu Çeşme)
Ergene Mahallesi II. Yaka mevkiinde yer alan Fatıma Hanım Çeşmesi, 1868 yılında İzmirli Evliyazâde Hacı Mustafa Ağa’nın kızı Fatıma Hanım adına inşa edilmiştir. Kare planlı yapı, günümüzde “Kurtlu Çeşme” olarak da bilinir. Osmanlı döneminde kadın bağışıyla yaptırılan nadir hayrat çeşmelerindendir.
Altındağ İsimsiz Çeşme
Altındağ Mahallesi’nde Fevzipaşa Caddesi ile Kıvanç Caddesi’nin köşesinde yer alan bu Osmanlı dönemi çeşmesi, tek cepheli, yuvarlak kemerli ve üçgen alınlıklı formuyla dikkat çeker. Kitabesi tahrip olmuş olsa da, süsleme detayları 19. yüzyıl sonu–20. yüzyıl başına tarihlenir. Bornova’daki kamusal su mimarisinin iyi korunmuş örneklerindendir.